توسط : یکی از دلهرهآورترین وظایف مدیران فناوری اطلاعات، پاسخ به این سوال کلیدی هیئت مدیره است: «بودجه مورد نیاز برای زیرساخت شبکه چقدر است؟» در بازاری که نوسانات ارزی لحظهای است و تنوع تجهیزات از مدلهای ارزانقیمت آسیایی تا برندهای لوکس آمریکایی گسترده است، ارائه یک عدد دقیق شبیه به پیشگویی آینده است. اما واقعیت این است که هزینههای شبکه از الگوهای مشخصی پیروی میکنند. عدم شناخت این الگوها منجر به پدیدهای رایج به نام «کسری بودجه پنهان» میشود؛ جایی که پروژه در نیمه راه متوقف میشود چون هزینههای جانبی دیده نشدهاند. رسانه آلفاتک در این گزارش تحلیلی، کالبدشکافی دقیقی از ساختار هزینههای راهاندازی شبکه و اتاق سرور ارائه میدهد تا سازمانها بتوانند با دیدی باز و واقعبینانه، منابع مالی خود را مدیریت کنند.
فهرست مطالب
- مثلث هزینه؛ سه عاملی که قیمت را تعیین میکنند
- بخش اول: هزینههای زیرساخت پسیو (نامرئی اما حیاتی)
- بخش دوم: هزینههای سختافزار و اکتیو (بخش سنگین فاکتور)
- بخش سوم: هزینههای استانداردسازی اتاق سرور (Facility)
- جدول تفکیک درصدی هزینهها در یک پروژه استاندارد
- هزینههای پنهان: لایسنس، نگهداری و آموزش
- استراتژیهای کاهش هزینه بدون قربانی کردن کیفیت
- سوالات متداول
- سخن پایانی
مثلث هزینه؛ سه عاملی که قیمت را تعیین میکنند
قبل از ورود به اعداد و ارقام، باید بدانید که هیچ “قیمت ثابتی” برای شبکه وجود ندارد. هزینه نهایی تابعی از سه متغیر اصلی است:
- مقیاس پروژه (Scale): شبکه برای ۱۰ نفر طراحی میشود یا ۱۰۰۰ نفر؟ هزینه به صورت خطی بالا نمیرود؛ بلکه با افزایش مقیاس، نیاز به تجهیزات مرکزی (Core) گرانتر میشود.
- برندینگ (Brand Policy): سیاست سازمان چیست؟ استفاده از برندهای برتر جهانی (مثل Cisco و Legrand) که هزینه دلاری دارند، یا برندهای اقتصادی و تولید داخل؟ تفاوت قیمت این دو رویکرد گاهی تا ۳۰۰٪ است.
- پایداری و افزونگی (Redundancy): آیا شبکه باید ۲۴/۷ فعال باشد؟ (مثل بانکها). رسیدن به آپتایم ۹۹.۹۹٪ نیازمند خرید تجهیزات جفت (Dual) و برق اضطراری پیشرفته است که بودجه را دو برابر میکند.
بخش اول: هزینههای زیرساخت پسیو (نامرئی اما حیاتی)
این بخش شامل تمام تجهیزاتی است که در دیوارها، سقف و کف ساختمان دفن میشوند. اشتباه استراتژیک در بودجهبندی این است که مدیران سعی میکنند در این بخش صرفهجویی کنند. اما تعویض کابلهای بیکیفیت داخل دیوار، هزینهای ۱۰ برابر بیشتر از خرید اولیه دارد.
- کابل و تجهیزات مسی: شامل کابل شبکه (Cat6/Cat6a)، کیستون، پچپنل و پچکورد.
- بستر سازی: لوله فلکسی، داکت، ترانک و سینی کابل (Ladder).
- رک و آرایش: خرید رکهای ایستاده و متعلقات نظمدهنده.
- اجرت نصب: کابلکشی شبکه یک کار فیزیکی ساده نیست؛ بلکه نیازمند رعایت استانداردهای خمش و سربندی است. دستمزد تیم اجرایی متخصص معمولاً بخش قابل توجهی از فاکتور پسیو را تشکیل میدهد.
بخش دوم: هزینههای سختافزار و اکتیو (بخش سنگین فاکتور)
معمولاً بیش از ۵۰٪ بودجه پروژه در این بخش مصرف میشود. این تجهیزات روح شبکه هستند و مستقیماً با دلار محاسبه میشوند:
- سرورها (Computing): خرید سرور (مانند HPE ProLiant) گرانترین قلم فاکتور است. قیمت سرور بسته به نسل پردازنده، میزان رم و نوع هارد (SSD/SAS) متغیر است.
- ذخیرهسازی (Storage): برای سازمانهایی که حجم دیتای بالا دارند، خرید استوریجهای SAN یا NAS ضروری است.
- تجهیزات شبکه (Networking): سوییچهای دسترسی (Access)، سوییچهای مرکزی (Core)، روترها و فایروالها.
- وایرلس: اکسس پوینتها و کنترلر شبکه وایرلس.
بخش سوم: هزینههای استانداردسازی اتاق سرور (Facility)
اتاق سرور صرفاً یک انبار نیست؛ بلکه یک محیط کنترلشده است. آمادهسازی فیزیکی این اتاق هزینههای خاص خود را دارد:
- سیستم سرمایش (Cooling): کولرهای گازی معمولی برای اتاق سرور مناسب نیستند (چون دائمکار نیستند). سیستمهای کولینگ دقیق (In-Row یا Down-Flow) هزینه بالایی دارند.
- برق اضطراری (UPS): باتریها و دستگاه یوپیاس برای روشن نگه داشتن تجهیزات هنگام قطعی برق.
- ایمنی و امنیت: سیستم اعلام و اطفاء حریق (گاز FM200)، دوربین مداربسته، درب ضد سرقت و سیستم کنترل تردد بیومتریک.
- کف و سقف کاذب: برای عبور حجم عظیم کابلها و لولههای تأسیسات.
جدول تفکیک درصدی هزینهها در یک پروژه استاندارد
برای اینکه بدانید بودجه خود را چگونه تخصیص دهید، میانگین هزینههای پروژههای استاندارد در جدول زیر آمده است:
| سرفصل هزینه | سهم از کل بودجه (تقریبی) | نکات کلیدی |
|---|---|---|
| تجهیزات سرور و ذخیرهسازی | ۴۰٪ تا ۴۵٪ | به شدت وابسته به نرخ ارز و کانفیگ قطعات |
| تجهیزات شبکه (Active) | ۱۵٪ تا ۲۰٪ | قابل مدیریت با انتخاب برندهای مقرونبهصرفه |
| زیرساخت پسیو و کابلکشی | ۲۰٪ تا ۲۵٪ | شامل متریال و هزینه قابل توجه دستمزد اجرا |
| تاسیسات اتاق سرور | ۱۰٪ تا ۱۵٪ | سرمایش، برق، امنیت فیزیکی |
| نرمافزار و راهاندازی | ۵٪ تا ۱۰٪ | هزینه نصب نرمافزاری و لایسنسها |
هزینههای پنهان: لایسنس، نگهداری و آموزش
بسیاری از سازمانها بودجه را فقط برای “خرید و نصب” میبینند و بعداً دچار مشکل میشوند. موارد زیر باید در بودجه سالانه (OPEX) دیده شوند:
- تمدید لایسنسها: لایسنس فایروال، آنتیویروس و پلتفرمهای مجازیسازی معمولاً سالانه است.
- قرارداد پشتیبانی (PM): سرویس دورهای تجهیزات، آپدیت فریمورها و رفع خرابیهای احتمالی.
- قبض برق: مصرف برق اتاق سرور (به خصوص سیستم کولینگ) بسیار بالاست و هزینه انرژی قابل توجهی دارد.
استراتژیهای کاهش هزینه بدون قربانی کردن کیفیت
اگر بودجه محدود است، نباید کیفیت زیرساخت (کابل) را فدا کنید. راهکارهای هوشمندانه عبارتند از:
- تجهیزات Refurbished (استوک): خرید سرورها و سوییچهای نسل قبل سیسکو و HP (با گارانتی معتبر) میتواند تا ۶۰٪ هزینههای سختافزاری را کاهش دهد. این کار برای شرکتهای کوچک تا متوسط کاملاً منطقی است.
- مجازیسازی (Virtualization): به جای خرید ۵ سرور فیزیکی ضعیف، یک سرور قدرتمند بخرید و روی آن ۵ ماشین مجازی بسازید. این کار هزینههای سختافزار، برق و کولینگ را به شدت کاهش میدهد.
- فازبندی پروژه: پروژه را به فازهای “حیاتی” و “توسعه” تقسیم کنید. ابتدا هسته اصلی را با کیفیت بالا اجرا کنید و در سالهای بعد تجهیزات جانبی را اضافه کنید.
سوالات متداول
۱. حداقل بودجه برای راهاندازی یک اتاق سرور کوچک چقدر است؟
پاسخ دقیق بدون نیازسنجی ممکن نیست، اما برای یک اتاق سرور استاندارد (شامل یک رک، کولینگ اسپلیت، یوپیاس و یک سرور پایه) باید بودجهای متناسب با قیمت روز تجهیزات صنعتی در نظر گرفته شود که معمولاً چندین برابر هزینه تجهیزات خانگی است.
۲. هزینه مشاوره و طراحی شبکه چقدر است؟
معمولاً بین ۵ تا ۱۰ درصد کل بودجه پروژه صرف مشاوره و نظارت میشود. این هزینه در واقع “بیمه پروژه” است و از خریدهای اشتباه و دوبارهکاریهای میلیونی جلوگیری میکند.
۳. آیا میتوان از کولر گازی معمولی برای اتاق سرور استفاده کرد؟
برای اتاقهای سرور خیلی کوچک (۱ یا ۲ رک) بله، اما با ریسک. کولرهای خانگی برای کارکرد ۲۴ ساعته در تمام فصول طراحی نشدهاند و رطوبت را بیش از حد خشک میکنند که میتواند به قطعات الکترونیکی آسیب بزند.
سخن پایانی
بودجهبندی شبکه، هنر ایجاد تعادل بین «نیازهای امروز»، «چشمانداز فردا» و «منابع مالی موجود» است. ارزانترین پیشفاکتور، لزوماً بهترین انتخاب نیست؛ چرا که هزینههای پنهان نگهداری و خرابی در شبکههای ارزان و غیراستاندارد، در طولانیمدت بسیار گزاف خواهد بود. توصیه نهایی این است که کیفیت را در زیرساخت پسیو (که تعویضش دشوار است) فدای هیچچیز نکنید و در بخش اکتیو با مشورت متخصصین، بهینهترین کانفیگ را انتخاب کنید. برای آشنایی با مشخصات فنی تجهیزات و بررسی قیمتها، مطالب بخش سختافزار وبسایت آلفاتک راهنمای شما خواهد بود.
